TRAN KIEM

TỪ " KIÊM " NGHĨA LÀ GÌ?

Thưa các ông bà ,bác chú cùng bà con nội ngoại họ Trần Kiêm quý mến!
Cách đây không lâu  ,trên facebook ,cháu có đố vui, nhưng cũng rất thật:"Ai giải thích được từ KIÊM  đúng và hay nhất thì sẽ có thưởng".Và sau đó có một cháu ,tên là T .K Tài đã có câu trả lời; nhưng rất tiếc là chưa đúng !
   Theo câu trả lời của cháu Tài ,(cháu xin tạm diễn đạt cho có tình tiết mà không làm  mất đi ý chính của cháu Tài),là :Dưới triều nhà Nguyễn ( ở Huế; không biết thời vua nào)  có một vị quan to,tài năng uyên bác ,đức độ thanh sang;được nhà vua trọng dụng, tuy giữ một phẩm hàm nhưng coi sóc nhiều chức ngạch,vị nầy đi đến đâu công việc đều hoàn thành  tốt đẹp; nhà vua rất hài lòng.Một hôm  nhà vua cho vời lên  cung để ban thưởng,người bày ra nào là vàng bạc ,châu báu...,nhưng vật gì, dù quý đến bao nhiêu vị quan này cũng cảm tạ nhà vua mà xin từ khước ;nan quá ,nhà vua mới phán thế nầy:_"Khanh là đấng trung quân nhất bậc ,tài đức hoàn hảo xưa nay hiếm thấy,nay trẫm chỉ biết ban cho khanh một  thứ  cũng quý hiếm như tấm lòng của khanh ...đó là chữ "Kiêm" ,;và từ nay tên họ khanh phải được gọi là "Trần Kiêm..." .Vị quan nầy nghe xong rất hoan hỹ ,cúi đầu ân tạ ...
  Vị quan to ấy chính là Cụ Trần Kiêm Long,cụ  Tổ họ Trần nhà ta ngày nay, ,trước sự kiện ấy cụ có tên họ là Trần Duy Long
   
.Cũng bàn bạt về chữ "Kiêm"Nhớ ngày ba cháu qua đời ,nhà có mời các thầy ở chùa Tây Thiên ,(cạnh  Đàng Nam Giao, Huế) về chay đàng cho ba cháu ;khi viết sớ kinh đến chữ "Kiêm" ,thầy đặt bút xuống mà rằng:" Thầy đọc nhiều sách chữ Hán ,viết cũng nhiều nhưng chưa bao giờ có cái chữ "Kiêm" , không biết phải  viết thế nào!...;nghĩa chữ "Kiêm "trong Hán tự cũng không có!.."
  Trong thực tế ,do hiểu lệch lạc về chữ "Kiêm" một số bà con nội tộc khi làm giấy khai sinh cho con, cháu ,hoặc bỏ chữ "Kiêm " ,hoặc thay chữ "Kiêm " bằng một từ khác,hoặc chỉnh chữ "Kiêm" thành chữ "Kim", nhiều trường hợp  do cán bộ hộ tịch  đánh nhầm, nhất là ở khu vực nam bộ...
   Tất nhiên  trong số bà con mình cũng có vài mẫu chuyện vui buồn khác về chữ "Kiêm"mà cháu chưa được biết...
   Thưa quý bà con dòng họ .Qua câu chuyện cháu Tài trả lời cháu ,_cũng là chuyện đã từng  nghe truyền miệng đâu đó của những bậc cha chú_ ,rồi những giai thoại và những mẫu chuyện  khác về chữ 'Kiêm"; và tất nhiên chữ "Kiêm" trong Việt ngữ thì ai cũng đã rõ.Cho nên,có lẽ ai cũng đồng cảm ,rằng :Chữ "Kiêm" có nghĩa là bao quát,là kiêm nhiệm ; một người nhưng coi sóc nhiều việc...
   Thế nhưng có một điều rất khác mà ít ai nghĩ đến!
   Cháu lấy ví dụ ,từ "mâu thuẫn"  có nghĩa là xung khắc , trái nghịch nhau; nhưng ta đâu  có ngờ  từ mâu thuẫn là tên của hai thứ vũ khí ,đó là cái mâu và cái thuẫn... 
   Vậy tại sao  chúng ta không đặt vấn đề như ví dụ trên, là chữ "Kiêm" đã có cái tên gốc từ trước ,rồi mới đẻ  ra  chữ "Kiêm " trong kiêm nhiệm;Khác với cách nghĩ bấy lâu rằng vì kiêm nhiệm  nên mới có chữ "Kiêm".Vậy chữ "Kiêm " nguyên bản nó là gì ! ;Và tại sao nhà vua  lấy chữ "Kiêm " mà tặng ;với dụng ý gì!



TỪ "KIÊM" NGHĨA LÀ GÌ      ( Phần 2)

Thưa quý bà con dòng họ ,cháu tên là Trần kiêm Đờ ,con trai thứ của  cố phụ Trần kiêm Vệ ,cháu nội cố ông Trần kiêm Ân  ;ngụ cư tại xã Hương Vân ,huyện Hương trà ,chắc rất nhiều người biết .Cháu đã vào nam, tính đến nay vừa tròn 45 năm;  ở  tại ,Đồng Nai . Vốn người yêu chữ ,mê sách hơn là cơm gạo ; nhất là sử học. Cháu cũng thích "viết" nhưng chẳng đâu vào đâu cả... 
    (_Nửa đời ta lại ru ta 
Lao đao mấy nỗi xót xa bao lần
 Thi nhân lận đận thi nhân
Ai câu nghĩa cã ai vần can qua...)
   Như mọi người đều biết,  sách sử nước ta có nhiều ,nhưng thường viết theo lối chính luận  ,ít giai thoại ,điển tích  nên khá khô khan ,khó ghi nhận ;học sinh ngày nay rất ít người thích môn sử ,và kiến thức sử học cũng rất yếu .Chính vì lý do nầy mà cháu đã có ý tưởng   tóm lược những chương sử ký nước nhà ,chuyển thể thành có vần , để con em học sinh ai có sở thị  thì sẽ dễ  nhớ ,dễ nắm bắt những sự kiện lịch sử của nước ta qua các thời kỳ ,triều đại một cách có hệ thống ...Và  trong quá trình sưu tra, soạn thảo ,thật   bất
ngờ và may mắn, cháu đã gặp được một chữ ,tưởng chừng như mình đang trong mơ ,đó là chữ "Kiêm";vô cùng ý nghĩa
   Trong bộ Việt Nam Sử Lược của Trần Trong Kim .Vào thời nhà Lê.  Sau 10 năm khởi nghĩa đánh đuổi giặc Minh , Lê Lợi lên ngôi, lập nên nhà Lê ,thống nhất đất nước . Đời vua thứ 7 ,Giản Tu Công tên là Oanh ,cháu của vua Lê Thánh Tông,bị giam ngục ,ông đút tiền cho cai ngục rồi trốn về Tây đô;sau đó hội với các cựu thần bắt giết vua Uy Mục và hoàng hậu Trần thị rồi tự lên ngôi ,tức là vua Tương Dực
    Tương Dực là một ông vua chơi bời xa xỉ,sai Vũ như Tô xây điện 100 nóc , xây Cửu Trùng đài mấy năm trời không xong ,thâm thủng ngân khố , chết hại nhiều người; lại tư thông với các cung nhân tiền triều. Vì hoang dâm như thế nên sứ nhà Minh gọi là "Tướng lợn"...
    Và trong đoạn sử nói về việc thuế má dưới đời Lê tương Dực Trần Trọng Kim viết :" Đến đời vua Tương Dực thấy sử chép rằng,trước thì thuế vàng thuế bạc đồng niên thu được:
                     Vàng mười thứ tốt nhất gọi là "kiêm kim": 480 lượng
                     Vàng mười 2883 lượng ...
                  nay vua Tương Dực định lệ đổi lại,mỗi năm thu được :
                     Vàng 10 thứ "kiêm kim " 449 lượng
                     vàng mười 2901 lượng...."
... (Chép nguyên văn trong VNSL của Trần Trọng Kim)
    Trước đây cháu cũng có bắt gặp chữ "Kiêm kim" trong một tư liệu sử khác , cũng với nghĩa nầy , nhưng nay không có dịp lục lại..
    Ngoài ra chữ "KIÊM " trong các từ điển Hán việt của các tác giã như Thiều Chửu,Trần văn Chánh , của Đào Duy Anh vv...thì chữ :KIÊM" được dịch khá nhiều "nghĩa" đại loại như sau:
      Nhóm 1
                   _Gấp đôi ,gấp bội , (Lớn nhất)
                   _Chiếm lấy ,thôn tính (tài nhất)
                   _chu toàn ,toàn vẹn ,trọn vẹn (hay nhất)
                  _Hạng ưu ,ưu tú, tiên tiến, (giỏi nhất )
      Nhóm 2
                   _Kiêm nhiệm ,kiêm toàn ,kiêm chức ,cai quản vv...(một người coi sóc nhiều việc)...
    Như chúng ta đều biết, ngôn ngữ cũng giống như mọi vật khác, nó được hội tụ thành  cái ban đầu rồi dần dần sinh sôi ,biến hóa theo thời gian ;Hạt thóc chẳng hạn,bao nhiêu loại gạo ta ăn ngày nay là một trong hàng ngàn dòng gen của những hạt gạo ban đầu... Ngay như họ "TRẦN" nhà ta cũng thế ,do những hoàng cảnh éo le của lịch sử ,qua nhiều thời kì đã thay tên đổi họ như :Nguyễn;Đào ;Đặng ;Bùi ;Hoàng ;Cao ;Đỗ ;Trình ;Dương: Mai .( vấn đề nầy ,có dịp cháu sẽ trích dẫn để bà con ta nghiên cứu)Và như vậy tuy tên họ rất nhiều khác nhau ,nhưng chung quy đều là những chi nhánh người của họ TRẦN cả ;Riêng họ "TRẦN KIÊM nhà ta là may mắn giữ nguyên gốc...Do vậy, cháu tin chắc rằng bà con chúng ta sẽ rất hiễu và hài lòng với cách diễn giải trên của các từ điển
    Thưa quý bà con dòng họ ! Thông qua 3 dữ kiện Một là giai thoại về chữ "KIÊM" ; Hai là chữ "KIÊM" trong bộ sử của Trần Trọng Kim; Và ba là chữ "KIÊM" trong các từ điển Hán Việt mà cháu đã trích dẫn, đem xâu chuỗi lại thì chúng ta đều thấy rất rõ rằng cả 3 chữ "KIÊM" nầy là một thể thống nhất , có chung một diễn giải hết sức tuyệt vời và vô cùng ý nghĩa
       

           _Chữ "KIÊM" trong giai thoại có nghĩa là kiêm nhiệm ,bao quát, và rõ ràng là hậu duệ của chữ "KIÊM" trong "kiêm kim";bởi vì,người ta có thể nói " ông nầy  tài ,giỏi ,xuất sắc trong nhiều việc",chứ không ai nói rằng "vàng nầy bao quát hay vàng kia gấp đôi" .
          _Chữ "KIÊM" trong "kiêm kim" nghĩa là (vàng kiêm, tốt hơn vàng 10, vàng hảo hạng) như vậy với chữ "KIÊM" với vàng ( vật chất )ta cò thể dịch là hảo hạng,tốt nhất , với con người thì ta có thể gọi là xuất sắc ,hoàng hảo...
          _Còn chữ "KIÊM" trong các từ điển thì có nghĩa tương đồng  nhau ; và ta có thể hiểu một cách khái quát:Lớn nhất ,hay nhất, tài nhất ,giỏi nhất vv...nghĩa là "đứng đầu ,trên hết..."
      Ngoài ra cùng với chữ "KIÊM" ;trong các từ điển Hán Việt cũng cho ta những từ tương tự , đồng nghĩa, như : chữ Ưu , chữ Tài ,xuất sắc, xuất chúng, vương vượt vv...
    Nói tóm lại với chữ "KIÊM" trong họ "Trần Kiêm", tuy là một thụy hiệu, nhưng là một thụy hiệu vô cùng sáng giá;với văn chương chữ nghĩa ,nó là dạng  từ chỉ những giá trị chất lượng tột bậc của con người cũng như những hạng vật.Vả lai đây là những  luận cứ hết sức khách quan và thực tiễn. Vì vậy, dù tận cùng khiêm tốn cháu cũng không thể nói khác hơn ,rằng :Cái gốc rễ ,cái bản chất của chữ "KIÊM" trong giá trị sống nói chung, nó đứng trên mọi thứ ,kể cả Đức lẫn Tài và hầu như không còn  một ngôn từ nào có thể hay tuyệt hơn nó nữa !!!...

Tháng 9/ 2016

Liễu Cốc Hạ